Renklerin her sistemde aynı görütülenmesi pek çok başka etkene de bağlı olduğundan bu problemin sadece ICCv4 kullanmakla çözülmesini tabiki beklemiyorum. Ancak farklı sistemlerde birbirlerini davam ettiren grafikler üretiyorsanız ( örneğin evde pc, işte mac gibi) bir profil sorunu yaşamanız olası. Bu yüzden tüm tarayıcılar ICCv4 destekleyene kadar hiç profil kullanmamak şu an için en iyi seçenek gibi görünüyor.

Adobe’nin görüntü işleme ve çizim programlarında dosyanızı kayderderken “Embed ICC…” onay kutusundaki seçimi kaldırmanız şu aşamada yeterli olacaktır.

Safari’nin son sürümü ICC v4 destekliyor. Firefox’un son sürümünde ise bu durum  tercihe bırakılmış. Eğer Firefox’da da ICC v4 kullanmak istiyorsanız: about:config adresine gidin ve gfx.color_management.enabled” satırını true’ya çevirin.

Kullandığınız tarayıcının ICC v4 kullanıp kullanmadığını test etmek için http://www.color.org/version4html.xalter adresini ziyaret edebilirsiniz.

Kaynaklar

http://www.color.org/v4spec.xalter
http://www.color.org/version4html.xalter
Test ve görsel Lars Borg, Adobe Systems, November 2003. Gömülü profiller Adobe Systems tarafından sağlanmıştır. GBR, bir Green-Blue-Red renk uzayıdır.

Bu gereklilik özellikle 90′ların sonu ve hatta 2000′lerin başında gerçekten de önem taşıyordu. Ancak yine aynı yıllarda User Interface Engineering’de yayınlanan bir makaleye göre;

1. Kullanıcıların yüklenme süresi algısı ile fiili yüklenme süresi arasında hiçbir ilişki yok.
2. Kullanıcıların sitedeki işlerini tamamlayabilmeleri, yüklenme süresinin hızlı olduğunu sanmalarına yol açıyor.

Tam da bu aşamada optimizasyon konusu devreye giriyor. Web sitelerini hızlı yüklenmeleri için optimize etmek derken asla resimlerin çözünürlüğünü küçültün, veritabanı talep sayısını azaltın gibi öğütler vermek değil amacım. Tam tersine doğru bir sistem tasarımı ile zaten bu yöntemlere ihiyacınız olmayacağının altını çizmek istiyorum.

Kullanıcı Merkezli Optimizasyon

Optimizasyonu yayına açılan web sitesi/uygulamasının çeşitli standartlar ve gerekliliklere göre yeniden düzenlenmesi, gerekli olmayan bölümlerinden arındırılması süreci olarak tanımlayabiliriz. Arama motoru, güvenlik, performans gibi pek çok açıdan verimi artırmak için yapılan işlemlerdir aslında.

Aslında son kullanıcının deneyimini ölçümleyerek ve hatta daha işin başında kimi önkabuller ile hareket ederek kullanıcı merkezli bir optimizasyon da yapabilirsiniz. Özellikle sadece sunuşa yönelik değil ama kullanıcı tarafında birbirini takip eden işlemlerin yapıldığı bir web uygulamasıysa söz konusu olan(eticaret siteleri, sosyal ağlar, portal ve intranetler vb)  kullanıcı merkezli optimizasyon kaçınılmazdır.

Peki Kullanıcı Merkezli Optimizasyon Nasıl Yapılır?

Nitelikli bir çalışma gerektiren kullanıcı merkezli optimizasyonda teknik mimar, etkileşim tasarımcısı ve proje yöneticisi mükemmel bir uyum içinde çalışmalıdır. Her web projesinin farklı ihtiyaçları, sunuş süreci(sürekli gelişen, aşamalı gelişen gibi), amacı olabilir ve bunlar kullanıcı merkezli optimizasyonun temel belirleyicileridir.  Yine de indirgenmiş bir örnekle konuyu özetlemek istiyorum.

Örn: Etkileşimin Zaman Kontrolü

Uygulama içindeki bir eylem ile ilgili geri bildirimin her zaman o eylem yapıldıktan sonra verilmesine gerek yoktur. Yani A kişisinin B kişisini arkadaş olarak eklemesi gibi rutin bir eylemin doğal sonucunu ekrana basmak için kullanıcıyı bekletmek gerçekten gerekli mi? Evet, kimi durumlarda o kadar da gerekli olmayabilir. Örneğin kullanıcı eklendi yazısını okurken ekleme işlemi hala sürüyor olabilir, ve muhtemelen okumayı tamamladığında yeni bir arkadaşı olacak.

Buna benzer örnekler çoğaltılabilir. Tabi her vakanın kendi bağlamı, amacı ve kullanımı içinde değerlendirilmesini gerektiğini unutmamak gerekiyor.

Levent metro durağındaki Pepsi otomatı tersi yönde bir eğilimin de olduğunu işaret eder nitelikte. Mevcut ürün gamının uzaktan da görülebilmesi, daha yakına gelmeden hangi düğmeye basılacağı bilgisinin kullanıcıya iletilmiş olması önemli birer detay. iPhone ve benzeri dijital arayüzler de kendi kullanım alanlarını ve kullanıcılarını dikkate alarak tasarlanıyor. Dolayısıyla bu etkilenime pek de şaşırmadım.

Sade, işlevsel ve algılanabilir (karşılanabilir) dijital arayüzlerin endüstriyel tasarımlara yön verecek bir niteliğe ulaşması sevindirici. Aşağıdaki ters-örnekte bir butonun tüketiciyle iletişim kurma çabasını çok net gözlemleyebilirsiniz.

Artık günlük hayatımızın parçası olan ve daha yeni yeni yerinde daha iyilerini koymayı becerebildiğimiz bu teknolojileri Engelbart ve arkadaşlarına borçluyuz.

Fare’nin yaygın kullanımı patentinin süresi dolduktan sonra gerçekleştiği için Engelbart’ın bu işten çok para kazanamadığı söylenegelir hep. Gerçekten de çağının ötesinde bir teknolojiydi “fare”. Sadece elekronik aksam ile uzaya gidilen, çogunlukla dönülemeyen bir dönemde sadece dijital telnolojisi ile değil ergonomisi ile de çığır açan bir yöntem geliştirilmişti.

Masaüstü bilgisayarların yerini dizüsü olanlara(dolayısıyla trackpad’e) bırakması, dokunmatik ekranlar gibi gelişmeler farenin ikinci bir 40 yıl daha göremeyeceğini işaret ediyor. Yine de geride bıraktığımız 40 yıla şapka çıkarmak gerkiyor!

Aynı rapora göre tüm kurumların en az bir bilgi teknolojileri uzmanı çalıştırma oranı 2007′de %10.3 iken 2008 itibariyle bu oran %12.5′a yükselmiş.

Bu yıl kurumların %15.4′ü internetten sipariş verirken, %9.4′ü ise internet ortamında sipariş almışlar.

Kurumların kamu otoriteleriyle internet ortamında etkileşimi 2005′e kıyasla %5 artarak %68.8′e yükselmiş. Bunun büyük bir kısmı online vergi ve uçuş işlemlerinden oluşuyor olmalı.

Jan Chiphase tarafından çekilen yukarıdaki fotoğraf Tokyo’nun Ebisu semtine ait. Farklı ihtiyaçlar için hazırlanmış farklı ölçeklerdeki bu haritaların yerine ne koyabiliriz diye düşündüğümüzde aklımıza ilk gelen şey cebimizde taşıdığımız mobil haritalardır. Peki gerçerçekten de cepteki mobil haritalar bu paftaların yerini tutabilir mi?

Bölgesel haritalar her semtte, alışveriş merkezlerinde, otobüs durakları gibi toplu taşıma ile ilgili alanlarda bulunur. Buradaki temel fikir ihtiyaç sahibinin konumunun bilinmesidir(Şu an buradasınız). Mobil cihazlar buraya kadar çok kullanışlılar. Çünkü konumunuzu siz hareket halindeyken bile saptayabilir, ve ihtiyacınız olan harita dinamik olarak mobil cihazınıza yüklenir.

Oysa, zaten harita bile tek başına yeterince yer işgal ederken bir de konumla ilgili içeriğin küçük mobil ekranlarda gösterilmesi çözmesi kolay bir problem değil. Senin konumunu biliyorum, peki bunu sana göstermeme gerek var mı? Belki de artık programlama tatminini bir kenara bırakıp, problemin kendisini çözmeye odaklanmamız gerekiyor.

Haritaları unutun!

Cevahir Alışveriş Merkezinde bir örneğini bulduğum kapalı rehber uygulamasının üzerinde düşünmek faydalı olabilir. Alışveriş merkezinin kendi kod ve numaralarını kullanan bu rehber sayesinde aradığınız şeyi bulmanız hiç de zor değil. Yeter ki içeriği iyi sınıflandırabilelim. “Öğrenen” yöntemlerle bunu yapmanın, alışveriş merkezi ölçeğinin dışına çıkmanın zor olmadığını biliyoruz. O halde nerede olduğumun ne önemi var? Benim bir coğrafi haritaya ihtiyacım yok, nerede olduğum değil, etrafımda olan biten lazım bana.

Sabiha Gökçen Uluslararası Havalimanı, Yeni Terminal Binası, İlave Apron, Katlı Otopark ve Mütemmimleri için, Yön-Bulma Tasarımı Şartnamesi’ne aşağıdaki adresten ulaşabilirsiniz. 15 Aralık’a kadar teslim edilmesi gereken nihai tasarımı B.A.K.V.A.G değerlendirecekmiş.

http://www.bakvag.yildiz.edu.tr/files/SG-TR.pdf

Bu görselleştirmeyle delicious verisinin bizler hakkında verdiği bilginin nerelere çekilebileceği cereyan etti zihnimde. Örneğin zaman tabanlı bir ilgi alanı kayması (interest shift) ve ağımızdaki arkadaşlarımızın buna etkisi rahatça görselleştirilebileceği gibi, delicious tüm kullanıcılarından edindiği ilgi alanı kayması örüntüsüyle bana önümdeki bir yıl boyunca boş vakitlerimde ağımdaki hangi arkadaşlarımla takılacağımı önerebilir. Hatta bu önermeyle x zaman birimi içinde yakınlaşmak istediğim insanları ilgili url’lerde önerilen etiketler arasında listeleyerek bana yol gösterebilir. Seni gidi delicious!

Barış’ın Delicious Etiketleri

Bengi’nin Delicious Etiketleri

Etkin’in Delicious Etiketleri

Bu arada Türkçeleştirilmiş WordPress kullanmanın tatlı şaşkınlığıyla yukarıdaki resimleri yazıma eklerken şirketçe gördüğümüz “Kütürdetiyor” ibaresi bizi bizden aldı. Lokalizasyon konusunda tez birşeyler yazıla…

Konuşma, John Maeda’ya çeşitli göndermelerle başlayıp, Apple, Disney, Four Seasons gibi şirketlerin hizmet modelleri ile dallanıp budaklanıyor. Tasarım etkinliğindan “problem çözmek” olarak bahsederim hep. Burada problem sahibi “bir” kişi olabileceği gibi belli bir grup veya toplumun kendisi de olabilir. Aynı şekilde problemin konusu da mimarlıktan, makina tasarımına, bilgi tasarımı ve endüstriyel tasarıma kadar uzanabilir.

Hizmet tasarımında “elle tutulmayan” sistemler tasarlandığı için genellikle tasarım ibaresi yadırganagelmiştir. Oysa hizmet tasarımı pek çok diğer tasarım etkinliğininden daha fazla insan odaklıdır. Norman’ın konuşmasında da belittiği gibi, kimi zaman çalışanların belirli durumlara koşullandırılması, kullanıcının belirli şekilde yönlendirilmesi hizmet tasarımının çıktıları olabiliyor.

Peki bu işletmecilerin problemi değil midir?

Benim de uzun süredir zihnimi kurcalayan bir soruydu bu. Tasarım etkinliği problem çözmekse, bir kuyruk(banka kuyruğundaki gibi) probleminin çözümü için tasarımcı mı gerekir? Norman, zaten bu problemin işletme ve endüstri mühendisliği tarafında çeşitli şekillerde çözüldüğünü ifade ediyor. Ancak bu çözümlerin verimlilik odaklı olduğunu, kullanıcı tarafınının çoğunlukla es geçildiğinin altını özellikle çiziyor.

Hizmet tasarımı kullanıcı deneyimi esas alındığında dikkate değer bir tasarım süreci gerektiriyor. Yani gözlem, deneysellik, kurgu(lar) ve takdim. McDonald’s arabaya servis’te siparişin bir pencereden verilmesi, diğer pencereden alınması ve bu iki pencere arasında sipariş hazırlanırken sizin ödeme yapıyor olmanız… tüm bunlar olurken aslında farkettirilmeden beklemeniz hizmet tasarımına iyi bir örnek olabilir.

Etkileşim tasarımının özünde de aslında hizmet tasarımı yatıyor. En nihayetinde kullanıcının tanımlanması, çeşitli testleri takiben iş akışlarının kurgulanması ve kullanıcıya hitap eder şekilde sunulması etkileşim tasarımının temel etkinliği.

Norman’ın kitabını dört gözle bekliyoruz.