Henüz 2010 rakamları açıklanmadı ama Türkiye 2009 itibariyle 44.392.614 adet kart ile Avrupa’nın en yoğun kredi kartı kullanımına sahip ülkelerinden biri. Mağdurlar, olanaklar, kart ücretleri, taksit fırsatları derken kredi kartı çeşitliliğinde ve peşi sıra gelen kampanyalarda artık doyuma ulaştığımızı sanıyorum.

Yeni alışveriş çılgınlığımız ise fırsat siteleri. Bu uygulamaları ikiye ayırmak mümkün; ürün fırsatları ve hizmet fırsatları. Bu yazıda ürün fırsatlarından bahsetmek istiyorum. Hizmet fırsatları ile ilgili bir yazı da yolda.

Ürün Fırsatları

Markafoni, Limango gibi siteler çoğunlukla stok fazlası, sezon dışı, özel üretim gibi vitrinde yer bulmayan ürünleri inanılmaz fırsatlarla tüketicilere sunuyorlar. Benim başıma gelmedi ama almak isteyip de alamadığınız ürünü %70 indirimle bu sitelerde bulmak pek hoş olsa gerek. Alışıldık e-ticaret sitelerine kıyasla daha kullanıcı dostu tasarımlara ve kullanışlı pek çok özelliğe sahip bu sitelerin kendisi değil ama iş modelleri ile ilgili bir kaç yanılsamaya dikkat çekmek istiyorum.

Özel Alışveriş Yayılmacı Model Kullanmaz
Herşeyden önce özel alışveriş kavramı en azından benim algımda bu sitelerin tanımınladığından çok daha farklı bir yere oturuyor. Bir kulübün, grubun, organizasyonun üyesi olarak “siz ve sizin gibilerin” özel avantajlarla ürün satın almasına özel alışveriş dersek-ki bu tanım da tartışılabilir, sizin bu özel grubun üyesi olmanız da ancak çeşitli “özellikleriniz sayesinde” mümkündür. Mezun olduğunuz okul, çalıştığınız kurum, yer aldığınız dernek-oluşumlar, yaşadığınız semt, önceki alışveriş deneyimleriniz gibi daha da çeşitlendirilebilecek bu özellikler sayesinde firmalar size özel fırsatlar sunabiliyorlar. Oysa herhangi bir internet kullanıcısının bu sitelere üyeliği en iyi niyetli tabirle “titan” yöntemi ile sağlanmakta. Arkadaşını davet et, puan kazan olarak özetlenebilecek bu sistemin ticari başarısını eleştirecek halim yok. Ancak temel prensibi “yayılmacılık” olan bir iş modeline “özel” denildiği anda kavram karışıklığı başlıyor.
İndirim Oranları
Sitelerde yayınlanan yüksek indirim oranları, ürünlerin satılıp satılabileceği en yüksek fiyat baz alınarak hesaplanıyor. Açıklamak gerekirse; fırsat siteleri 10 yıl önce 1000 TL’ye satılan bir cep telefonunu, reel değeri 100TL’nin bile altına inmişken, 100 TL fiyatla satışa çıkarmaları halinde 90% indirim uyguladıklarını söylüyorlar.
Ürün Fiyatları
Fırsat sitelerinde yer alan ürünlerin çoğu satış dönemi itibariyle vitrinlerde yer almıyor. Benzer ürünleri yurtdışı online satış noktalarında aradığınızda ise zaten fırsat siteleri ile benzer fiyatlarda satıldığını gözlemlemeniz mümkün. Hatta kimi zaman yerli satış noktalarında dahi bu tespiti yapabilirsiniz. Aşağıdaki örnek 11 Ağustos 2010 tarihinde De’Longhi EC330 Espresso makinasının bir fırsat sitesi ile online alışveriş sitesindeki satış fiyatlarını gösteriyor. Görüldüğü üzere bilindik alışveriş sitesinde hiç bir “özel” yanı bulunmayan bir alışveriş yaparak ürünü daha ucuza satın alabilir ve ödemenizi onlarca taksit olanağı ile yapabilirsiniz. Dahası fırsat sitelerindeki anlam veremediğim 2-3 haftalık  bekleme süresine de takılmadan, ödemesini yaptığınız ürününüz 2-3 gün içinde elinizde olur.

Uluslararası Renk Konsorsiyumu’nun 2001′de duyurduğu ICC V4 pek çok uygulama tarafından kullanılmaya başlandı. ICC v4 farklı sistemlerdeki uygulamaların üretiği dijital görüntülerin aynı renk profili ile tanımlanması sonucunda her sistemde renklerin aynı şekilde görüntülenmesini sağlıyor.

Renklerin her sistemde aynı görütülenmesi pek çok başka etkene de bağlı olduğundan bu problemin sadece ICCv4 kullanmakla çözülmesini tabiki beklemiyorum. Ancak farklı sistemlerde birbirlerini davam ettiren grafikler üretiyorsanız ( örneğin evde pc, işte mac gibi) bir profil sorunu yaşamanız olası. Bu yüzden tüm tarayıcılar ICCv4 destekleyene kadar hiç profil kullanmamak şu an için en iyi seçenek gibi görünüyor.

Adobe’nin görüntü işleme ve çizim programlarında dosyanızı kayderderken “Embed ICC…” onay kutusundaki seçimi kaldırmanız şu aşamada yeterli olacaktır.

Safari’nin son sürümü ICC v4 destekliyor. Firefox’un son sürümünde ise bu durum  tercihe bırakılmış. Eğer Firefox’da da ICC v4 kullanmak istiyorsanız: about:config adresine gidin ve gfx.color_management.enabled” satırını true’ya çevirin.

Kullandığınız tarayıcının ICC v4 kullanıp kullanmadığını test etmek için http://www.color.org/version4html.xalter adresini ziyaret edebilirsiniz.

Kaynaklar

http://www.color.org/v4spec.xalter
http://www.color.org/version4html.xalter
Test ve görsel Lars Borg, Adobe Systems, November 2003. Gömülü profiller Adobe Systems tarafından sağlanmıştır. GBR, bir Green-Blue-Red renk uzayıdır.

Nielsen ve pek çok uzman kullanışlılık açısından web sitelerinin hızlı yüklenmeleri gerektiğini söylüyor. Elbetteki bu hiç kimsenin itiraz edemeyeceği  bir gereklilik. Hızlı olması mümkünken, neden yavaş olsun ki?

Bu gereklilik özellikle 90′ların sonu ve hatta 2000′lerin başında gerçekten de önem taşıyordu. Ancak yine aynı yıllarda User Interface Engineering’de yayınlanan bir makaleye göre;

1. Kullanıcıların yüklenme süresi algısı ile fiili yüklenme süresi arasında hiçbir ilişki yok.
2. Kullanıcıların sitedeki işlerini tamamlayabilmeleri, yüklenme süresinin hızlı olduğunu sanmalarına yol açıyor.

Tam da bu aşamada optimizasyon konusu devreye giriyor. Web sitelerini hızlı yüklenmeleri için optimize etmek derken asla resimlerin çözünürlüğünü küçültün, veritabanı talep sayısını azaltın gibi öğütler vermek değil amacım. Tam tersine doğru bir sistem tasarımı ile zaten bu yöntemlere ihiyacınız olmayacağının altını çizmek istiyorum.

Kullanıcı Merkezli Optimizasyon

Optimizasyonu yayına açılan web sitesi/uygulamasının çeşitli standartlar ve gerekliliklere göre yeniden düzenlenmesi, gerekli olmayan bölümlerinden arındırılması süreci olarak tanımlayabiliriz. Arama motoru, güvenlik, performans gibi pek çok açıdan verimi artırmak için yapılan işlemlerdir aslında.

Aslında son kullanıcının deneyimini ölçümleyerek ve hatta daha işin başında kimi önkabuller ile hareket ederek kullanıcı merkezli bir optimizasyon da yapabilirsiniz. Özellikle sadece sunuşa yönelik değil ama kullanıcı tarafında birbirini takip eden işlemlerin yapıldığı bir web uygulamasıysa söz konusu olan(eticaret siteleri, sosyal ağlar, portal ve intranetler vb)  kullanıcı merkezli optimizasyon kaçınılmazdır.

Peki Kullanıcı Merkezli Optimizasyon Nasıl Yapılır?

Nitelikli bir çalışma gerektiren kullanıcı merkezli optimizasyonda teknik mimar, etkileşim tasarımcısı ve proje yöneticisi mükemmel bir uyum içinde çalışmalıdır. Her web projesinin farklı ihtiyaçları, sunuş süreci(sürekli gelişen, aşamalı gelişen gibi), amacı olabilir ve bunlar kullanıcı merkezli optimizasyonun temel belirleyicileridir.  Yine de indirgenmiş bir örnekle konuyu özetlemek istiyorum.

Örn: Etkileşimin Zaman Kontrolü

Uygulama içindeki bir eylem ile ilgili geri bildirimin her zaman o eylem yapıldıktan sonra verilmesine gerek yoktur. Yani A kişisinin B kişisini arkadaş olarak eklemesi gibi rutin bir eylemin doğal sonucunu ekrana basmak için kullanıcıyı bekletmek gerçekten gerekli mi? Evet, kimi durumlarda o kadar da gerekli olmayabilir. Örneğin kullanıcı eklendi yazısını okurken ekleme işlemi hala sürüyor olabilir, ve muhtemelen okumayı tamamladığında yeni bir arkadaşı olacak.

Buna benzer örnekler çoğaltılabilir. Tabi her vakanın kendi bağlamı, amacı ve kullanımı içinde değerlendirilmesini gerektiğini unutmamak gerekiyor.

Almanya’da yaşayan tasarımcı Melih Bilgil‘den, ikonografi ve monokromatik elemanlarla süslenmiş güzel bir İnternet Tarihi sunumu.

Arayüz tasarımında sıkça fiziksel objelere, sistemlere referans verilir. Masaüstü, dosya, klasör ve fare gibi benzetmeler arayüzlerin karşılanabilirliği konusunda etkileşim tasarımcılarının imdadına yetişegelmiştir.

Levent metro durağındaki Pepsi otomatı tersi yönde bir eğilimin de olduğunu işaret eder nitelikte. Mevcut ürün gamının uzaktan da görülebilmesi, daha yakına gelmeden hangi düğmeye basılacağı bilgisinin kullanıcıya iletilmiş olması önemli birer detay. iPhone ve benzeri dijital arayüzler de kendi kullanım alanlarını ve kullanıcılarını dikkate alarak tasarlanıyor. Dolayısıyla bu etkilenime pek de şaşırmadım.

Sade, işlevsel ve algılanabilir (karşılanabilir) dijital arayüzlerin endüstriyel tasarımlara yön verecek bir niteliğe ulaşması sevindirici. Aşağıdaki ters-örnekte bir butonun tüketiciyle iletişim kurma çabasını çok net gözlemleyebilirsiniz.